ماهیت عقلانیت با در نظر گرفتن حوزه‌های مختلف تأمل نظری، به بهترین شکل تصویر می‌شود. عقلانیت فراتر از استراتژی‌های علوم طبیعی قرار می‌گیرد و باید عقلانیت مشترک میان تأملات نظری علم طبیعی و الهیات را مورد توجه قرار داد. در تأملات فکری و نظریه‌پردازی‌های علمی و همچنین الهیاتی، به طور کلی دو چارچوب عمده‌ی معرفت‌شناختی وجود دارد. بنیان‌گرایی و نابنیان‌گرایی. بنیان‌گرایی چارچوب معرفت‌شناختی دوره‌ی مدرن است که بر مبنای آن باورهایی که با واسطه موجه شده‌اند برای اعتبارشان به باورهای موجهِ بلاواسطه‌ای نیاز دارند که بدیهی، تردیدناپذیر و کاملاً پایه (یعنی بنیانی) باشند. از سوی دیگر نابنیان‌گرایان به جای مدلی که دانش را وجودی متکی بر بنیان‌های ثابت و تغییرناپذیر نظاره می‌نمود، دانش انسان را پدیده‌ی اجتماعی در حال تکاملی به تصویر می‌کشد که در شبکه‌‌ای از باورها شکل می‌گیرد. اما هیچ‌یک از این دو چارچوب نمی‌تواند عقلانیت مشترک میان تأملات نظری علم و الهیات را به تصویر کشد چراکه بنیان‌گرایی، هر یک از این دو حوزه را در بنیان‌های بدیهی خاص خود محصور می‌بیند و از سوی دیگر نابینان‌گرایی با ایجاد نوعی نسبی‌گرایی امکان ارزیابی و ارتباط میان این حوزه‌های عقلانیت انسانی را فراهم نمی‌سازد.
در اینصورت به کدام روش می‌توان یک عقلانیت مشترک میان‌رشته‌ای را تصویر کرد و از طریق آن، چگونه می‌توان راهی میان بنیان‌گرایی و نابنیان‌گرایی برای الهیات یافت که به منشأهای تاریخی خود وفادار و نسبت به آموزه‌های سنتی حساس باشد و در عین حال نسبت به نقد عقلانی و میان‌رشته‌ای پذیرا باشد؟ یافتن راهی میان بنیان‌گرایی مدرن و نابنیان‌گرایی پست‌مدرن مهمترین دغدغه‌ی این تحقیق است. یکی از مهمترین‌ راه‌های میانه پسابنیان‌گرایی است که نخستین بار ونزل فون هویستین آنرا مطرح نمود. وی استاد الهیات و علم در مدرسه الهیاتی پرینستون امریکاست. تحصیلات وی در الهیات فلسفی و حوزه‌های پژوهش دانشگاهی وی الهیات و علم، دین و معرفت‌شناسی علمی است. مهمترین اثر وی در زمینه‌ی دیدگاه‌ پسابنیان‌گرایی، کتاب The shaping of rationality (= شکل‌گیری عقلانیت) است. این کتاب یکی از مهمترین آثار هویستین در معرفی رویکرد پسابنیان‌گرایی به عقلانیت است که بطور عمده در فصل‌ دوم و سوم از این کتاب به چالش‌های مدرنیته در برابر الهیات و راه‌حل‌های دیدگاه پسابنیان‌گرا پرداخته است. این تحقیق شامل ترجمه این دو فصل و افزودن مقدمه‌ای در تببین و بررسی رویکرد مورد بحث است. اینکه برای درک پسا‌بنیان‌گرایی باید چگونه پیش رفت و این تفکر بر چه دیدگاه هایی تکیه می‌کند، دل‌مشغولی عمده این تحقیق است.

1-2 سوابق تحقيق
نگاه پسابنیان‌گرا به عقلانیت، نخستین بار در اواخر دهه‌ی نود میلادی و با آثار ونزل فون هویستین معرفی گردید. کتاب مقاله‌هایی در باب الهیات پسابنیان‌گرا (1997) نخستین اثر در این زمینه قلمداد می‌شود. مؤلف در کتاب بعدی خود یعنی شکل‌گیری عقلانیت: به سوی کاوشی میان‌رشته‌ای در الهیات و علم (1999) به شکلی منسجم‌تر پایه‌های نظری و معرفت‌شناختی این دیدگاه را بیان نمود. اما در ارتباط با این دیدگاه اثر مستقلی به زبان فارسی نگاشته نشده است. تنها مقاله‌های مرتبط با الهیات عملی، بطور غیرمستقیم به این رویکرد پست‌مدرن نسبت به الهیات اشاره داشته‌اند.

1-3 پرسش اصلی تحقیق
مهمترین پرسش مؤلف آن است که چگونه می‌توان برای عقلانیتِ تأمل الهیاتی راهی میان بنیان‌گرایی و نابینان‌گرایی یافت که بر مبنای آن، الهیات به منشأهای تاریخی خود وفادار و نسبت به آموزه‌های سنتی حساس باشد و در عین حال نسبت به نقد عقلانی و میان‌رشته‌ای بسته نباشد؟

1-4 فرضیه‌ها
1-4-1 چارچوب عقلانیت بنیان‌گرای مدرنیته در فضای کنونی گفتگوی میان‌رشته‌ای، کارآمد نیست و امکان ارزیابی را منتفی می‌سازد.
1-4-2 چارچوب عقلانیت نابنیان‌گرای پست‌مدرن با ایجاد زمینه‌ی نسبی‌گرایی مطلق امکان عقلانیت میان‌رشته‌ای را فراهم نمی‌سازد.
1-4-3 با دیدگاه پسابنیان‌گرا و با معیارهایی همچون درک بهینه از جهان و قضاوت و داوری مسئولانه می‌توانیم الهیات را به گونه‌ای سامان دهیم که به آموزه‌های سنتی وفادار و در عین حال نسبت به نقد عقلانی و میان‌رشته‌ای بسته نباشد.

1-5 اهداف تحقيق
1-5-1 یکی از مهمترین مسائل در دوران پست‌مدرن یافتن راهی برای حفظ سنت‌ها و بنیان‌های معرفتی و پاسخگویی به مسائلی همچون صدق باور دینی است به گونه‌ای که با مشکلات جزم‌اندیشی بنیان‌گرایانه و نسبی‌گرایی نابنیان‌گرایانه مواجه نشویم. هدف اصلی مؤلف کتاب یافتن راهی میان این دو چارچوب است. با ترجمه و بررسی این اثر، به یکی از مهمترین موضوعات دین‌پژوهی پرداخته خواهد شد. از سوی دیگر با معرفی دیدگاه پسابنیان‌گرا بستری ایجاد می‌شود که این راه میانه‌ی بنیان‌گرایی و نابنیان‌گرایی در زبان فارسی معرفی و بحث شود.
1-5-2 با توجه به اینکه محور بررسی در این پژوهش سنت الهیات مسیحی است می‌توان از آن بعنوان الگو و زمینه‌ای جهت نظریه‌پردازی‌های جدید در سنت اسلامی استفاده نمود.
1-5-3 اگرچه نظریه‌ی پسابنیان‌گرایی در کتاب شکل‌گیری عقلانیت بطور مستقیم به گفتگوی علم و دین مرتبط است لیکن اهمیت گسترده‌تری برای نقد فرهنگی، اخلاق عمومی و گفتگوی میان‌دینی در بر دارد. با انجام این پژوهش زمینه‌ای ایجاد می‌شود که با معرفی پسا‌بنیان‌گرایی بعنوان یک عقلانیت مشترک میان حوزه‌های فرهنگ، چارچوبی نظری برای گفتگوی میان حوزه‌های دیگر نیز به دست داده شود.
1-5-4 یکی از مهمترین چالش‌های پیش‌روی دین‌داران در عصر حاضر مواجهه‌ با پیش‌فرضهایی است که مدرنیته با بسط نگرشها و جهان‌بینی طبیعت‌گرایانه برای انسان ایجاد نموده است. به نظر می‌رسد شیوه‌ی پسابنیان‌گرای معرفی شده در این کتاب در برابر طبیعت‌گرایی نیز راهی پیش روی دین‌داران قرار خواهد داد. ترجمه و تحلیل این کتاب با هدف معرفی این راه صورت می‌گیرد.

فصل دوم
مقدمه‌ای تحلیلی بر کتاب شکل‌گیری عقلانیت

2-1 درباره‌ی مؤلف
در این بخش به معرفی مهمترین دیدگاه‌ها، فعالیت‌های علمی و آثار ونزل فون هویستین خواهیم پرداخت. فعالیت‌های آکادمیک و مهمترین رویدادها در حیات علمی این الهی‌دان پست‌مدرن مسیحی در بخش نخست بررسی می‌شود. سپس مهمترین آثار وی در ارتباط با عقلانیت مناسب برای گفتگوی میان تأملات الهیاتی و علمی یعنی عقلانیت پسابنیان‌گرا معرفی خواهند شد. این آثار عبارتند از Essays in Postfounationalist Theology (= مقاله‌هایی در باب الهیات پسابنیان‌گرا)، The Shaping of Rationalit: Toward Interdisciplinarity in Theology and Science (= شکل‌گیری‌ عقلانیت: به سوی کاوشی میان‌رشته‌ای در الهیات و علم) و کتاب Alone in the World: Human Uniqueness in Science and Theology (= تنها در جهان: علم و الهیات در باب منحصربفرد بودن انسان).

2-1-1 معرفی ونزل فون هویستین1
ونزل فون هویستین بیست و سه سال استاد جیمز مک‌کوردِ الهیات و علم در مدرسه الهیاتی پرینستون2 امریکا بود. وی اصالتاً اهل جنوب افریقا و دارای کارشناسی ارشد و دکتری در الهیات فلسفی از دانشگاه آزاد آمستردام هلند3 است. حوزه‌های پژوهش دانشگاهی وی علم و دین، الهیات و معرفت‌شناسی علمی است. وی به تدریس دوره‌هایی در زمینه‌ی نقش جهان‌بینی‌ها در تأملات الهیاتی، الهیات و مسئله‌ی عقلانیت، الهیات و کیهان‌شناسی و الهیات و تکامل پرداخته است. فون هویستین عضو هیأت تحریریه‌ی مجله‌ی امریکایی الهیات و فلسفه4 و مجله‌ی الهیات و علم5 است.
هویستین در سال 2004 خطابه‌های گیفورد خود را تحت عنوان تنها در جهان؟ علم و الهیات در باب منحصربفرد بودن انسان6، ارائه داد. دلبستگی اصلی وی فلسفه‌ی علم و معرفت‌شناسی دینی بوده است و در طی چند دهه‌ی پیش تلاش داشته ادعای شایع چند صدساله مبنی بر عدم امکان تلاقی این دو گفتمان را باطل سازد. هویستین به مدت 19 سال (1972-1991) ریاست گروه مطالعات کتاب مقدس و دین در دانشگاه پورت الیزابت7، جنوب افریقا، را بر عهده داشت و در آنجا بعلاوه به تدریس نظریه‌های معرفت نیز می‌پرداخت. در این سالها مقالات متعدد و چندین کتاب منتشر نمود. یکی از این کتابها الهیات و توجیه ایمان: نظریه‌سازی در الهیات نظام‌مند (1988)8 بود که جایزه‌ی اندرو مورفی و بیل ونتر9 را دریافت نمود. در سال 1991 فون هویستین به امریکا عزیمت نمود و استاد مدرسه‌ی الهیات پرینستون گردید. وی در پرینستون بعنوان متخصص گفت‌وگوی الهیات و علم شناخته شد. هویستین برای خطابه‌ی آغاز به کار خود در پرینستون که تحت عنوان الهیات و علم: در جستجوی احتجاج‌های دینی جدید10، منتشر گردید جایزه‌ی تمپلتون و به دلیل ایجاد دوره‌های جدید درسی در پرینستون (الهیات و فیزیک جدید و الهیات و چالش داروینیسم11) کمک‌هزینه‌ی علم و دین تمپلتون را دریافت نمود.
در ژانویه‌ی 1998 در دانشگاه ویکتوریای بریتیش کلمبیا به ارائه‌ی سخنرانی‌هایی پرداخت که در قالب کتابی تحت عنوان Duet or Duel? Theology and Science in a Postmodern World (= ناسازگاری یا همنوایی؟ الهیات و علم در جهان پست‌مدرن) چاپ شد. این کتاب و کتاب مقاله‌هایی در الهیات پسابنیان‌گر12 (1997) و بازبینی الهیات و علم: شش مدل برای مباحث جاری13، بعنوان آثاری برجسته در الهیات و علومِ طبیعی، نامزد دریافت جایزه‌ی تمپلتون گردید.
وی در سپتامبر 2000 به عضویت هیئت جهانی مشاوران بنیاد جان تمپلتون درآمد. در نوامبر 2000 به دعوت انتشارات مک‌میلان نیویورک، سرویراستار دائره‌المعارف جدید دین و علم گردید که در سال 2003 منتشر شد. وی عضو جامعه‌ی اروپایی مطالعه‌ی دین و الیهات14، مؤسسه‌ی دین در عصر علم15 و مرکز الهیات و علوم طبیعی16 است و با مرکز دین و علم زایگون17 همکاری دارد. در حال حاضر ایشان در حوزه‌های معرفت‌شناسی تکاملی و مسئله‌ی چند‌رشته‌ای بودن معرفت به پژوهش می‌پردازد. وی در سال 2014 پرینستون را ترک نمود و به کمپ‌تاون افریقا بازگشت. اطلاعات تفصیلی‌تر درباره‌ی هویستین در پایگاه دانشگاه پرینستون قابل دسترسی است.18

2-1-2 مهمترین آثار مؤلف
بطور کلی در آثار هویستین با یک مفهوم معتدل از عقلانیت مواجه هستیم که تلاش دارد از اشتباهات مدرنیسم و همچنین افراط‌های غیرعقلانی شکلهای افراطی‌تر پست‌مدرنیسم اجتناب کند. اگرچه این بحث بطور مستقیم به گفتگوی علم و دین مرتبط است ولی در نقد فرهنگی، اخلاق عمومی و گفتگوی میان ادیان نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بطور خاص می‌توان سه اثر مهم فون هویستین را بررسی جنبه‌های مختلف یک پروژه‌ی معرفت‌شناختی در نظر گرفت که تلاش دارد عقلانیت مشترک میان تأمل الهیاتی و دینی را ترسیم نماید. این آثار عبارتند از: مقاله‌هایی در باب الهیات پسابنیان‌گرا (1997)19 ، شکل‌گیری‌عقلانیت: به سوی کاوشی میان‌رشته‌ای در الهیات و علم (1999)20 و کتاب تنها در جهان: علم و الهیات در باب منحصربفرد بودن انسان (2006)21 (حاصل خطابه‌های گیفورد 2004 در دانشگاه ادینبورو). تز اصلی مؤلف در تمامی این آثار که بر مبنای عقلانیت پسا‌بنیان‌گرا22 واقع شده، تأکید بر پیوستگی عقلانیت حاکم بر پژوهش‌های علمی و مطالعات و تأملات الهیاتی است. در ادامه به معرفی مختصر این آثار خواهیم پرداخت.

2-1-2-1 مقاله‌هایی در باب الهیات پسابنیان‌گرا
این کتاب به معرفی مدعیات الهیات پسا‌بنیان‌گرا اختصاص یافته است. الهیات پسا‌بنیان‌گرا در برابر عینیت ادعایی بنیان‌گرایی و نسبی‌گرایی افراطی اغلب صورت‌های نابنیان‌گرایی؛ به دنبال دو امر است. نخست اینکه بافتی بودن باور، نقش مهم معرفت‌شناختی تجربه و شکل دادن سنت به تأملات انسان درباره‌ی خدا را تأیید نماید. دیگر اینکه ادعا دارد فراتر از محدودیت‌های جماعت، گروه یا فرهنگی خاص قرار می‌گیرد و به سوی گفتگوی میان‌رشته‌ای حرکت می‌کند. بنابراین ادعای پسابنیان‌گرایی آن است که این امکان را فراهم می‌کند تا پژوهشگر مرزهای بنیان‌گرایی را در نوردیده در فضای گفتگوی میان‌بافتی، میان‌فرهنگی و میان‌رشته‌ای؛ از دیوارهای جماعت‌های معرفتی خود فراتر رود.
محور مشترک تمامی مقاله‌هایی که در این کتاب آمده، تبیین چنین عقلانیتی است. این کتاب در سه بخش سامان گرفته است: الهیات و معرفت‌شناسی، الهیات و روش‌شناسی و الهیات و علم. در بخش نخست مؤلف در ضمن پرداختن به پرسش‌های داوری عقلانی و واقع‌گرایی انتقادی، مباحثی از ولفهارت پاننبرگ23، نانسی مورفی24 و جروم استون25 نقل می‌نماید. هدف هویستین از این بخش بررسی پویایی‌هایی است که یک الهی‌دان با ورود به گفت‌وگوی میان علوم طبیعی و باورهای نیرومند دینی، با آنها مواجه می‌شود. وی بر این باور است که اعضای یک جماعت علمی (و بنابراین الهی‌دانان) غیرمتعصب می‌توانند داوری‌های مسئولانه‌ای صورت دهند و از طریق گفت‌وگو، تعمق و ارزیابی؛‌ آنها را میان جماعت‌های معرفتی مختلف رواج دهند. در بخش دوم مسائلی همچون فلسفه علم، مرجعیت نص، الهیات روایی و مدعیات شناختی در الهیات مطرح شده‌اند. مؤلف در این بخش تأکید می‌کند که الهیات مسیحی بایستی از کوته‌بینی که باعث می‌شود تنها با جماعت و کلیسای خود مرتبط باشد فاصله گیرد و به شکلی آزاد با جهان فکری معاصر مرتبط گردد. در بخش سوم نیز مسائل مهمی در گفتگوی میان الهیات و علم مطرح شده است.

2-1-2-2 تنها در جهان: منحصربفرد بودن انسان در علم و الهیات
این کتاب مطالعه‌ای موردی و عینیت بخشیدن به پایه‌های نظری مباحث الهیات پسابنیان‌گرا و کاوش میان‌رشته‌ایِ علم و دین است که در دو کتاب مهم پیشین او در زمینه‌ی الهیات فلسفی یعنی مقاله‌هایی در باب الهیات پسا‌بنیان‌گرا (1997) و شکل‌گیری عقلانیت (1999) بنا شده است. فون هویستین در این کتاب با توجه به فضا و موضوع کلی سخنرانی‌های گیفورد، بطور کلی تلاش می‌نماید در میانه‌ی دو نقطه متقابل یعنی تحویل‌گرایی علمی و انتزاع ‌الهیاتی حرکت نماید. این کتاب محصول سخنرانی‌های گیفورد مؤلف در دانشگاه ادینبورو و موضوع آن تفسیر، گفتگو و نظریه‌پردازی میان‌رشته‌ای است. در این اثر در قالب گفتگویی میان اظهارات الهیاتیِ مسیحی و درک علمی جدید نسبت به حیات انسان، تفسیری از منحصربفرد بودن انسان در عالم ارائه شده است. از نظر مؤلف عقلانیت الهیات و عقلانیت علم بطور کامل از یکدیگر مستقل نیستند چراکه منابع اولیه برای هر فعالیت عقلانی، از خصوصیت در جهان بودنِ انسانها برآمده است. بر اساس این درجهان‌بودن، بایستی نوعی پیوند میان الهیات و علم امکان‌پذیر باشد. مهمترین آرای این کتاب در ارتباط با ماهیت انسان، که بر مبنای حوزه‌های معرفت‌شناسی تکاملی و مردم‌شناسی جوامع ابتدایی صورت گرفته، عبارتند از: 1) تکامل زیست‌شناختی شرایطی لازم اما ناکافی برای پیدایش تکامل فرهنگی (که در زبان،‌ هنر، اخلاق،‌ دین و علم آشکار شده است) فراهم می‌نماید. 2) در تکامل زیست‌شناختی، جهش‌های تصادفی که سازگاری با محیط را ممکن ساخته‌اند برگزیده و تثبیت شده‌اند و آن جهش‌هایی که چنین نتیجه‌ای نداشته‌اند حذف گردیده‌اند؛ 3) در تکامل فرهنگی، فرضیات شناختی26 شامل باورهای دینی

Categories: دسته اصلی

Related Posts

دسته اصلی

محاسبه آنلاین هزینه چاپ کتاب

  محاسبه آنلاین هزینه چاپ کتاب|چاپ کتاب ارزان|چاپ کتاب با تیراژکم|هزینه چاپ کتاب در ایران|چاپ کتاب با تیراژکم|خدمات چاپ کتاب|چاپ کتاب ارزان|چاپ کتاب شما|چاپ کتاب رایگان|هزینه چاپ کتاب| در انتشارات نوآوران سینا و موسسه فرهنگی و هنری هنر Read more…

دسته اصلی

چند نکته مفید که قبل از خرید آینه دستشویی و حمام باید در نظر بگیرید

  آینه دستشویی در تمام سبک‌ها، اشکال و اندازه‌ها آمده است اما کدام یک برای حمام مناسب است؟ در این راهنمای ما نگاهی به سبک‌های مختلف موجود می‌کنیم. یک-آینه‌های ساده در این مدل‌ها معمولاً یک آینه تراش‌خورده است که در قسمت پشت برای نصب آینه آویزی تعبیه‌شده است گاهی اوقات در طراحی‌های مینیمال این نوع آینه‌ها سرویس بهداشتی به Read more…

دسته اصلی

New Article Reveals the Low Down on Desktop Vaporizer and Why You Must Take Action Today

New Article Reveals the Low Down on Desktop Vaporizer and Why You Must Take Action Today If you’re watching for a background vaporizer which is going to have the ability to help you accomplish a Read more…