دانلود پایان نامه

مغز مصنوعی، پوست مجازی فعال و درنهایت خال‌کوبی‌های ویدئویی، مواردی هستند که توسط این مرکز به‌عنوان موارد مطلوب پیش‌بینی شده است. از طرفی، نمایش‌های تلویزیونی به سبک فیلم «مرد دونده» با استفاده از اندرویدها، انسان شدن اولین روبات، تشخیص افکار، مرکب بودن55 بزرگ‌ترین مشاهیر و همچنین مرکب بودن 30 درصد کل مشاهیر، ازجمله گزارههای نامطلوب بوده و تا سال 2020میلادی به واقعیت خواهد پیوست. انسانهای متعلق به دوره زمانی حاضر، به‌طور همزمان، هم سوژهاند و هم اُبژه، یعنی هم فاعل شناسایند و هم متعلق شناسایی. همچنین از منظری دیگر، هم‌زمان مجازند و هم حقیقت. یعنی به‌طور توأمان ‌هم این انسان‌ها قابل‌رؤیت‌اند و هم آواتاری که دارند و از خود ساختهاند، قابل‌رؤیت شده. نکته آنجاست که این مؤلفه، در تمایز با گذشته، به‌گونه‌ای بود که تنها همین فیزیک انسان‌ها قابل‌رؤیت بود و خیال آن‌ها نه قابل‌رؤیت بود و نه مثل امروز بود که آواتار آن‌ها باهم ارتباط میگیرند و تعامل میکنند و این خیالات در عالم مجاز از امکان تعامل و تشریک، برخوردارند.
این امر پیامدهایی را در ساخت جامعه به همراه دارد. به‌عنوان‌مثال میتوان به تغییر نهادهای آموزشی سنتی، نابودی نهادهای سنتی سینما و رسانه، نابودی نهادهای سنتی بهداشت و درمان و … اشاره کرد. پیش‌ازاین تصور میشد که انسان تکنولوژی را به وجود آورده و به‌عنوان ابزاری تحت اختیار اوست؛ حال آنکه دیگر «تکنولوژی» جدای از انسان نیست بلکه، انسان با آن ممزوج شده و تداخل با تکنولوژی صورت گرفته و انسان به‌عنوان حقیقت، با این مجاز، به‌عنوان سوژه با ابژه و به‌عنوان ایندیویژوالیتی در این کامیونیتی متداخل گشته است. که این رخداد، از منظر علوم اجتماعی و انسانی تبیین نشده است.
نوع جوامع نوین، اساساً از جنس جامعه اطلاعات‌محور است که به‌طور ضمنی، بیشترین دامنهی رسانه‌ای را دارد. البته نه این رسانه امروزی، بلکه رسانهای که وارد خانه ما شده و به‌صورت تعاملی است. البته جامعه آینده، جامعهای صرفاً اطلاعاتی نیست که با متن و اسناد و اطلاعات سروکار داشته باشد. همچنین به این دلیل که، بشر با عبور از حوزه اینفورمیشن سوسایتی و سپس عبور از نالج سوسایتی به ویرچوال سوسایتی میرسد. در ویرچوال سوسایتی، دیگر اطلاعات مطرح نیست، بلکه نسبت میان حقیقت و مجاز مطرح است. یعنی در جامعه مجازی، زندگی دوم یا Second Life، به‌واسطه آنچه حقیقت یا واقعیت ندارد، مثل آواتارها و روابط میان آنان، محقق خواهد شد. ازآنجاکه این روابط مجازی است، جنس آن جامعه متشکله نیز مجازی است.
در جوامع نوین، مفاهیمی موضوعیت دارند که عبارت‌اند از؛
پایداری(Sustainability)، ایندیویژوالیزیشن(Individualization)، خانگی(Homing)، سبک صحت(Health style)، اجتماع(Community)، جامعهی دانشی(Knowledge society)، یوموکراسی(Youmocracy)، بازیها(Game on)، اقتصاد توجه(Attention Economy)، علم زندگی(Life Science)، همگرایی(Convergence)، زمان بی‌انتها(Timeless Time)، شایتک(Shy Tech)، مجازیسازی(Virtualization) و همچنین آوترنت(Outernet)
این مفاهیم نقاطی است که در نقشه ترند یونیورس 2012 (trend universe 2012) ترسیم شده و نسبت آن‌ها با ترندهای خُرد آن مشخص گردیده است. با بررسی این مفاهیم در کنار یکدیگر، مفهوم جامعه‌سازی دیجیتالی که با پدیدهی رسانه عجین شده است، بروز بیشتری مییابد.

تصویر 12-2 نقشه ترند یونیورس 2012
حتی اگر این مؤلفه‌ها تنها در یک کشور تا سال 2012 محقق شده باشد، به این معناست که بشر در سیر تطور خود، از جامعه دانشی نیز عبور نموده و پس از آن به جامعه مجازی وارد شده و سپس به جامعه الحاقی خواهد رسید. اکنون لازم است که در ادامه، به معرفی جامعه اطلاعاتی، جامعه دانشی، جامعه مجازی و جامعه الحاقی پرداخته شود.

2-7-3-2 جامعه اطلاعاتی :
واژهي اطلاعات (Information) به اواخر قرن 14 ميلادي باز میگردد. ريشهي آن از واژهي enformacion متعلق به فرانسهي كهن ميباشد، كه به معني اطلاعات و دستورالعمل بود. این کلمه همچنين از واژهي لاتين informationem (nominative informatio) – به معني ايده و مفهوم- نيز ريشه ميگيرد.56
در مقام تعريف، جامعهي اطلاعاتي جامعهاي است كه در آن، فنآوري و اطلاعات در بخش عمدهای از زواياي زندگي فردي و اجتماعي استفاده ميشود و مدار اصلي امور بر محور اطلاعات ميچرخد. مهم‌ترین مؤلفهي اين جامعه، اطلاعات میباشد و مهم‌ترین كارگزار آن فناوري اطلاعات و ارتباطات است. (محمدبیگی, مهر 83, ص. 62)
در چنین جامعه‌ای استانداردهای زندگی، الگو‌های کار و فراغت، نظام آموزشی و بازار کار به میزان محسوسی تحت‌الشعاع پیشرفت‌هایی قرارگرفته که در قلمرو اطلاعات و دانش روی داده است. در این تعبیر از جامعه اطلاعاتی، مشابهت با آراء سند شورای عالی اطلاع‌رسانی موسوم به «مروری بر رفتار توسعه نوین» وجود دارد که:
جامعه اطلاعاتی یکپارچه، تبلوری مجدد از کلیه فرایند‌های متعارف و سنتی اجتماعی نظیر کسب، و کار، آموزش و… و حتی فعالیت‌های شخصی نظیر تفریحات و امثال آن، در قالبی نوین با استفاده از فناوری ارتباطات و اطلاعات است. (شورای عالی اطلاع رسانی, اسفند 1381, ص. 15)
جامعهي اطلاعاتي جامعهاي فراصنعتي است كه رسانههاي جديد در آن از اهميت زيادي برخوردار است. رسانههاي الكترونيكي از ويژگيهاي جوامع مبتني بر اطلاعات است. سرعت زياد، هزينهي كم، قابل درك بودن در سطح جهان از ديگر خصوصيات رسانههاي اين عصر است. (ایمانی, 1385). در حقيقت مفهوم جامعهي اطلاعاتي زماني تولد يافت كه رايانهها با مخابرات ممزوج شدند. (خان محمدی, زمستان 85, ص. 249) درواقع رشد سريع تقاضاي رايانه موجب تحول در وضعيت توزيع يا انتقال پيام از يك نقطه‌به‌نقطه‌ی ديگر شده است.
در خصوص دامنهی مفهومی «جامعه اطلاعاتی» میتوان گفت؛ در جوامع غربي كه اساس آن مبتنی بر انسانمحوري است؛ حقوق بشر به‌عنوان يك اصل انكارناپذير پذيرفته شده و پايهي همه‌چیز را تعيين ميكند. بنابراين با توجه به اعلاميه جهاني حقوق بشر، مفهوم «آزادي بيان»، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حقوق اساسی بشر در نظر گرفته میشود57 و به‌تبع آزادی بیان، انسان «حق انتشار كلام» مییابد. وقتی برخورداری از امکان انتشار به‌عنوان یک حق تلقی شده و در مفاد اعلامیه حقوق بشر گنجانده شود؛ ملازم با آن، باید حق دیگری به نام «حق دسترسي به اطلاعات» نیز به رسمیت شناخته شود. حق دسترسی به اطلاعات نیز تابع حق بزرگ‌تری به نام «حق تعامل و حق ارتباط58» است که سال‌هاست زمزمه آن در میان اندیشمندان غربی پیچیده است و ازجمله حقوق اساسي انسان انگاشته شده است. پس در تمدن غرب که مبتنی بر جامعهی مدنی و بورژوایی است، «جامعهي اطلاعاتي» براي نيل انسان غربی به اين حقوق مفروض بشر، متبلور شده است. از سویی دیگر، ازآنجاکه در جامعه اطلاعاتی مهم‌ترین ابزار انتقال اطلاعات، اينترنت است ويژگيهای انحصاری رسانه‌هايي مثل راديو و تلويزيون كمرنگ شده و جنبه‌هاي دموكراتيك رسانهي اينترنت برجسته‌تر شده است. در تصویر زیر ارتباط مفاهیم مذکور، ترسیم شده است.

تصویر 13-2 بستر مفهومی جامعه اطلاعاتی
جامعه اطلاعاتی، مورد بحث مجامع علمی و حقوقی و بینالمللی فراوانی قرارگرفته، که از همه مهمتر اجلاس سران كشورهاي مختلف جهان59 در زمينهي جامعهي اطلاعاتي است كه مقدمهاي براي تكوين مفهوم و ماهيت جامعه مبتني بر اطلاعات است. (محمدبیگی, مهر 83, ص. 63) «اجلاس جهاني سران درباره جامعه اطلاعاتي» 60WSIS مأموریت دارد تا مفاهیم و معیارهایی که ذیل اعلامیه حقوق بشر برشمرده شد را، در جامعه اطلاعاتی محقق نماید و آن‌ها را به‌عنوان اصول رهنمود براي گذار به جامعه اطلاعاتي آينده به كار گيرد.
البته شایان ذکر است که ديدگاه حقوق بشري، در فرايند جامعه اطلاعاتي، در برخي از اصول و حقوق مهم انساني، مانند عدم تبعيض، حق توسعه، حق آزادي بيان، حق ارتباط، حق حريم زندگي خصوصي و حق مشاركت آزاد در زندگي فرهنگي جامعه، با تضاد و تعارض روبرو ميشوند. (معتمدنژاد, ص. 32)
جامعه اطلاعاتي از بُعد اقتصادي، با اقتصاد مبتني بر اطلاعات تعريف ميشود و اطلاعات به‌عنوان يك مبنا برای اقتصاد درنظر گرفته میشود. مقوله «ثروت ملی» نیز برحسب ميزان محصولات مرتبط با اطلاعات و دانش اندازهگيري خواهد شد. نگاهی دیگر به جامعهي اطلاعاتی، نگرش سياسي است؛ بدين مفهوم كه به جامعه اطلاعاتی از منظر رابطه قدرت و ساختار قدرت نگریسته شود.
شاخصها و ویژگی‌های عمدهي جامعهي اطلاعاتي را ميتوان چنين برشمرد:
• متصل بودن و دسترسي مناسب به اطلاعات مناسب؛
• حضور رايانهها و فنآوريهاي اطلاعاتي ارتباطات دوربرد؛
• برتري اطلاعات بر سرمايه به‌عنوان منبعي راهبردي؛
• رشد زيرساختهاي مبنايي براي كاربرد فنآوري اطلاعات؛
• تغيير ساختارهاي شغلي از فعاليتهاي مبتني بر صنعت به فعاليتهاي مبتني بر اطلاعات. (نصیب & ک.سی.دباس, زمستان 1382)
بزرگ‌ترین اثر فنآوري تكنولوژي تغيير اجتماعي است كه جامعه را کاملاً دگرگون ميكند. (مولانا, بیتا) سازمان و جامعه يك موجود زنده و پويا تلقي ميشود و به‌عنوان يك سيستم باز، كه از ويژگيهاي جامعهي اطلاعاتي است، هم بر محيط اثر ميگذارد و هم از آن تأثیر ميپذيرد. (ایمانی, 1385) یکی از اثرات اجتماعي فناوري اطلاعات را ميتوان این دانست که غالباً، فناوري اطلاعات موجب ناديده گرفتن نقش انسان در فرايند تكنولوژي ميشود. يعني جبر تكنولوژي تعیین‌کننده‌ی حيات اجتماعي است. (محمدی, ص. 249)
تکنولوژیهای ارتباطی امروز و بهویژه اينترنت، جهان را به مثابه دهكدهي كوچكي درآورده كه با سیطره و جهانشمولی خود، دنيا را به‌سوی فرهنگ و تفكري واحد به نفع دنياي غرب ميكشاند. به‌صراحت ميتوان گفت كه شبكه اينترنت فارغ از جنبههاي مثبت آن به ابزاري مؤثر در گسترش استيلاي فرهنگي دنياي غرب در كشورهاي درحال‌توسعه و جهان سوم تبديل گرديده است. ازاین‌رو، بسياري از انديشمندان و محققان علوم اجتماعي و فرهنگي بر آن شدهاند تا با مطالعه و بررسي اين فناوري نوين، به آسيبها و تهديدهاي آن بپردازند و از سوي ديگر فرصتهاي به‌دست‌آمده در اين مجال را شناسايي و پيشنهادهايي براي آن ارائه نمايند. (نوری & سیدباقری, 1385)
انديشمندان برجسته در اين حوزه عمدتاً با نگاهي انتقادي، در پس چهرهي موجه و دوستداشتني اين جامعهي پيشرفته، به برخي از زمينههاي نابرابري، سلطه و همچنین شكاف عميق اطلاعاتي در دنياي مدرن تأکید كرده و حتي به جنبههاي موقعيتهاي نامتوازن در خود كشورهاي پيشرفته در دسترسي و بهرهمندي از اطلاعات اشاره ميكنند.
به‌هرتقدیر، جامعه غرب در زمینه فراهم‌شده بر بستر جامعه مدنی و جامعهی بورژوایی خود؛ از جامعهی صنعتی عبور نموده و در وضعیت جامعهی اطلاعاتی به سر می‌برد. تمدن غرب همگام با توسعهی تکنولوژیک خویش، با تسری این جامعه و تسلط و سیطرهی جهانی پدیدههای ارتباطات جهانی و بهویژه اینترنت، سایهی جامعهی اطلاعاتی را بر جهان، مستولی نموده است.
تسری جامعهی اطلاعاتی، عموماً با مفاهیم کاربردی تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات، ازجمله دولت الكترونيك، تجارت الكترونيك، يادگيري الكترونيك، بهداشت الكترونيك، اشتغال الكترونيك، محيط زيست الكترونيك، كشاورزي الكترونيك، علم الكترونيك61 همراه هستند. برای آشنایی با این مفاهیم باید به تحلیل شهر الکترونیک پرداخت.

شهـــر الکــــترونیک
شهر الكترونيك بنا به يك تعريف «امكان دسترسي الكترونيكي شهروندان به كليه ادارهها و اماكن درونشهري و دستيابي به اطلاعات مختلف موردنیاز به‌صورت شبانهروزي و هفت روز هفته به شيوهاي باثبات قابل‌اطمینان، امن و محرمانه» است. انواع شهرهاي مجازي عبارت‌اند از: توريستي، تاريخي، كارگاهي، دادهاي، ماهوارهاي و علمي. (عاملی & خلقتی, بهار91، , ص. 64)
در تعریف شهر الکترونیک اگرچه بیش از همه به برآورده کردن نیازهای مردم در 24 ساعت شبانهروز و در طول 7 روز هفته62 و دسترسی آن‌ها به مراکز خدماتی شهری اشاره می‌شود؛ اما بر اساس توصیفات صورت گرفته از آن، شهر الکترونیک شامل مشارکت عمومی در فعالیت‌های شهرداری و ارتباط آسان شهروندان با مسئولین شهری و همچنین تعامل میانسازمانی نهادهای شهر نیز می‌گردد. این موضوع، بنابر اذعان متخصصین و پژوهشگران حوزه IT (گزارش شهر الکترونیک مشهد, خرداد86, ص. 104)، دامنهای را برای ایجاد شهر الکترونیک در پی دارد که شامل شاکلهای سه‌بعدی از قبیل، شهر الکترونیک، دولت الکترونیک و شهروند الکترونیک میگردد.

تصویر 14-2 دامنه شهر الکترونیک
بنابر نگاه متخصصان این امر، دولت الکترونیک نیازمند شهر الکترونیک و شهر الکترونیک نیازمند شهروند الکترونیک می‌باشد، که سه مفهوم مذکور، حلقهوار به یکدیگر متصل بوده و لازم و ملزوم یکدیگرند. (گزارش شهر الکترونیک مشهد, خرداد86, ص. 105)
دولت الکترونیک نیز بنابر تعریف «شیوهای برای دولتها به‌منظور استفاده از فناوریهای جدید است که به افراد، تسهیلات لازم برای دسترسی مناسب به اطلاعات و خدمات دولتی، اصلاح کیفیت آن‌ها و ارائه فرصتهای گسترده برای مشارکت در فرآیندها و نهادهای مردمسالار میدهد.» (سرفرازی & معماری, اسفند 87، , ص. 47) در این دامنه، شهروند الکترونیک نیز، به کسی اطلاق میگردد که «از حداقل دانش لازم درباره مفاهیم پایه فناوری اطلاعات و ارتباطات برخوردار بوده و توانایی برقراری ارتباط با اینترنت، استفاده از پست الکترونیک دریافت اطلاعات، خدمات، کالاها و نرمافزارهای موردنیاز خود، تأمین امنیت شخص و خانواده در برابر آسیبهای اینترنتی و نهایتاً انجام امور مختلف زندگی تا حد امکان از طریق شبکههای اینترنتی را داشته باشد.» (سرفرازی & معماری, اسفند 87، ) از سویی دیگر، باید در نظر داشت که شهر الکترونیک ارکان و اجزایی دارد که به‌واسطه آن‌ها شکل میگیرد. این عناصر عبارت‌اند از:
1. زندگی الکترونیک: که منظور از آن، سبک و شیوهای از زندگی است که به‌تبع زیستن در فضای به وجود آمده از توسعه فناوری‌های ارتباطی، اینترنت و… موجبیت است و خود، اجزایی از قبیل آموزش الکترونیک، تفریح الکترونیک، ارتباطات الکترونیک و تراکنش الکترونیک را داراست.
2. سازمان الکترونیک: شرکتها و سازمانهایی که به‌تبع فناوریهای الکترونیک توسعه ‌یافته و در ابعاد جهانی با گستره فرامرزی با توجه به زیرساخت‌های استاندارد جهانی ازجمله تجارت الکترونیک، تدارکات و زنجیره تأمین الکترونیک و سیستمهای برنامهریزی منابع سازمان و مدیریت روابط مشتریان و … فعالیت میکند.
3. دولت الکترونیک: که شامل چهار بعد اساسی دولت و مردم، دولت و بخش خصوصی، دولت و کارمندان و دولت و دیگر بخش‌های دولتی می‌باشد.
4. زیر ساختار الکترونیک: که زمینه لازم برای توسعه فناوری اطلاعات، است و به وسیله زیرساختار فناوری اطلاعات، قوانین و مقررات، نیروی انسانی و فرهنگ و شرایط اجتماعی محقق می‌گردد.
در نمودار زیر نسبت میان این ارکان مشخص شده است:

تصویر 15-2 ارکان شهر الکترونیک
بر این اساس، مهم‌ترین فعالیتهایی که در شهر الکترونیک صورت میپذیرد، (جلالی ع. , اردیبهشت 1382) عبارت‌اند از؛

دسته‌ها: دسته اصلی