ولی فقیه در نظام هستی

۳-۱. مقدمه
پس از تبیین فلسفی – قرآنیای که در فصل پیش بدان پرداختیم، در این قسمت باید به چند سؤال مهم پاسخ گفت:
۱. منشأ مشروعیت ولی فقیه چیست؟
۲. وظایف و رسالت ولی فقیه کدامند؟
۳. ویژگیهایی که باید ولی فقیه برای سرپرستی جامعه داشته باشد، چیست؟
۴. با یک نگاه فیلسوفانه جایگاه ولی فقیه در نظام هستی کجاست؟
شاید کسی سؤال کند که عنوان فصل؛ یعنی “لوازم و نتایج تبیین فلسفی ولایت فقیه” چه ارتباطی با پرسشهای فوق دارند؟ در پاسخ باید بیان کرد که شاید در ظاهر ارتباطی بین این سؤالات با “لوازم و نتایج تبیین فلسفی ولایت فقیه” وجود نداشته باشد، اما در ادامه نشان داده خواهد شد که جواب تمام سوالات فوق با استفاده از مبادی تصوری و تصدیقی تبیین فلسفی داده میشد. در واقع میتوان گفت که پاسخهای سوالات مذکور لازمههای همان تبیین فلسفی هستند، از اینرو، فصل سوم با عنوان “لوازم و نتایج تبیین فلسفی ولایت فقیه” نامگذاری شده است.
۳-۲. مشروعیت
بحث از مشروعیت یکی از مهمترین مسائل فلسف? سیاسی است، به طوری که “هر حکومت و دولت و نظام سیاسی برای حدوث و بقای خویش ناچار به بازشناسی مبانی نظام سیاسی خویش است تا با پشتیبانی از مبانی بتواند در امور عمومی و اجتماعی مردم تصرف کند و حق فرمانروایی را از آنِ خود قرار دهد.”۱۰۴. بنابراین موضوع مهمی که در حوز? مباحث مربوط به ولایت فقیه باید بدان پرداخت، مبحث مشروعیت ولی فقیه است. بررسی این مسأله بُعد دیگری از نظری? ولایت فقیه را روشن خواهد ساخت و آن، تعیین جایگاه مردم در حکومت دینی است. اینکه مشروعیت ولی فقیه، “الهی” و یا “الهی- مردمی” باشد، میتواند نقش مردم را تنها در پذیرفتن حکومت دینی محدود کند و یا مردم را علت اخیر مشروعیتبخشی به ولی فقیه معرفی نماید: “اسلام برای امامت و رهبری جامع? اسلامی شرایط و صفاتی را تعیین و وضع نموده است که با دارا بودن بر آن شرایط، شخصی صلاحیت رهبری و حاکمیت پیدا میکند. واضح است که به صرف وجدان صلاحیت، رهبری و حاکمیت فعلی تحقق نمییابد مگر اینکه مورد پذیرش مردم قرار گیرد. موافقان نظری? ولایت فقیه در این دو امر (تعیین شرایط رهبر در اسلام و توقف مشروعیت سیاسی آن به اقبال مردم) اتفاق نظر دارند. اما محل مناقشه در علت تام یا جزء العل? بودن دین در اعطای مشروعیت به ولایت فقیه است، به این معنا که آیا ولی فقیه تمام مشروعیت حکومت خود را تنها از دین و خدا دریافت میکند و انتخاب سایر فقهاء یا مردم هیچگونه تأثیری در آن ندارد؟ و به تعبیری آیا مصدر مشروعیت ولایت فقیه یک سویه است؟ و نقش انتخاب فقط در کارآمد بودن حکومت خواهد بود. یا اینکه شرع و دین یک سوی مشروعیت است؟ و سوی? دیگر، انتخاب مردم و فقها است و انتخاب آنها متمم و مکمل مشروعیت الهی ولایت فقیه است و نقش جزء اخیر علت را ایفا میکند؟”۱۰۵.
برای بررسی منشأ مشروعیت ولی فقیه از دیدگاه فلسف? سیاسی، باید در ابتدا تعریف واضح و صریحی از دو مفهوم مشروعیت و مقبولیت داشته باشیم:
۳-۲-۱. تعریف مشروعیت
در فلسف? سیاسی تعاریف متفاوتی از مشروعیت ارائه شده است. در اینجا “مراد از مشروعیت۱۰۶ حقانیت و قانونی بودن است، یعنی مظهر و میزان پذیرش ذهنی درونی قدرت حاکم در نزد افراد یک جامعه که با مفهوم سیادت به معنای اعمال قدرت مرتبط است. مسأل? مشروعیت؛ یعنی توجیه عقلی اعمال قدرت حاکم و اینکه حاکم برای اعمال قدرت خود چه مجوزی دارد و مردم چه توجیه عقلی برای اطاعت از حاکم ارائه میکنند. مشروعیت متضمن توانایی نظام سیاسی در ایجاد و حفظ این اعتقاد است که نهادهای سیاسی موجود مناسبترین نهادها برای جامعه هستند. مشروعیت ارتباط نزدیکی با مفهوم تعهد و التزام به فرمانبرداری دارد.
بنابراین با عنایت به جایگاه مفهوم مشروعیت قدرت سیاسی در فلسف? سیاسی، پاسخ به دو سؤال اساسی زیر مشروعیت قدرت یک دولت را رقم میزند:
اول. دولت بر چه مبنایی حق دارد به مردم امر و نهی کند و در امور اجتماعی دخالت و تصرف نماید و مقدرات عمومی را هدایت و مدیریت نماید؟
دوم. مردم به چه دلیلی تن به اطاعت میسپارند و از دستورها تبعیت مینمایند و منقاد سیاستهای حاکمیت میگردند؟”۱۰۷.
۳-۲-۲. تعریف مقبولیت
منظور از مقبولیت، “پذیرش مردمی” است؛ یعنی خواست و اراد? مردم. به دیگر سخن، اگر مردم خواستار حکومت فرد و یا گروهی باشند، گفته میشود آن حکومت دارای اقبال و مقبولیت است. “به عبارت دیگر، حاکمان و حکومتها را میتوان به دو دست? کلی تقسیم کرد: الف. حاکمان و حکومتهایی که مردم و افراد یک جامعه از روی رضا و رغبت تن به حاکمیت و اِعمال سلط? آنها میدهند؛ ب. حاکمان و حکومتهایی که مردم و افراد یک جامعه از روی اجبار و اکراه از آنان اطاعت میکنند؛ ویژگیِ مقبولیت اختصاص به دست? اوّل دارد.”۱۰۸. بنابراین، اگر مردم خواهان حکومتی باشند، آن حکومت مقبولیت دارد؛ خواه حکومت مشروع باشد، یا نباشد اما اگر از چنین اقبالی برخوردار نبود، دارای مقبولیت نیست.
۳-۲-۳. تشکیل حکومت


0 Comments

No Comment.

Related Posts

پایان نامه ها و مقالات

دانلود پایان نامه درمورد حقوق مالکیت فکری

می آید که کشورهای عضو می توانند ضمانت اجراهای کیفری نیز برای مقابله با اعمال ناقض حقوق مالکیت فکری اتخاذ کنند. دستورالعمل همچنین بر موثر و متناسب بودن و ویژگی پیشگیرانه این ضمانت اجراها تأکید Read more…

پایان نامه ها و مقالات

دانلود پایان نامه درمورد حقوق مالکیت فکری

این عنوان مورد حمایت واقع شده اند.   با این حال، با کمال تعجب ماده 108 قانون مالکیت فکری آلمان ناظر بر حمایت کیفری از حقوق جانبی که پیش تر در مورد آن صحبت شد، Read more…

پایان نامه ها و مقالات

دانلود پایان نامه درمورد مقررات بین المللی

مقامهای آنان باشد. مرتکبان این جرائم هم، هر کسی است که نسبت به ثبت یا ضبط آثار به هر وسیله ای و بر روی هر واسطی بدون اجازه صاحبان حقوق به مفهوم عام کلمه اقدام Read more…